Орталық Азия ежелгі Жібек жолының маңызды бөлігі ғана емес, сонымен қатар қазіргі заманғы «Бір белдеу – бір жол» бастамасы ұсынылған стратегиялық өңір болып саналады. Қытай мен Орталық Азия елдері адамзаттың ортақ тағдыры қауымдастығын қалыптастыру тұжырымдамасын басшылыққа ала отырып, өзара ынтымақтастықты тереңдетіп келеді. Бұл әріптестік тату көршілік, достық және бірлескен даму рухын айқын көрсетіп отыр. Бұл туралы Қытай Халық Республикасының Қазақстан Республикасындағы Төтенше және өкілетті елшісі Хань Чуньлинь айтты.
Саяси сенім – берік әріптестіктің негізі
Елші Хань Чуньлиньдің айтуынша, мемлекетаралық қатынастардың тірегі – саяси өзара сенім.
«Саяси сенім – Қытай мен Орталық Азия елдері арасындағы қарым-қатынастың жоғары деңгейде дамуының негізгі кепілі», – деді ол.
Соңғы жылдары тараптар арасындағы жоғары деңгейдегі кездесулер жиілеп, стратегиялық өзара іс-қимыл жүйелі сипат алды. 2023 жылғы мамырда Сиань қаласында өткен алғашқы «Қытай – Орталық Азия» саммиті мемлекет басшыларының тұрақты кездесу механизмін қалыптастырды.
Ал 2025 жылғы маусымда өткен екінші саммитте Мәңгі тату көршілік, достық және ынтымақтастық туралы шартқа қол қойылды. Бұл құжат алты ел арасындағы достықты құқықтық тұрғыда бекітіп, қарым-қатынастың жаңа тарихи кезеңін айқындады.
«Халықаралық жағдай күрделене түскен кезеңде Қытай мен Орталық Азия елдері өзара түсіністік пен қолдауға негізделген “Қытай – Орталық Азия рухын” берік ұстанып келеді», – деп атап өтті елші.
Экономикалық серпін және өңірлік өркендеу
Қытай мен Орталық Азия елдері «Бір белдеу – бір жол» бастамасын жүзеге асыруда алдыңғы қатарда тұр. Инвестиция, инфрақұрылым және технология салаларындағы ынтымақтастық өңір экономикасының қарқынды өсуіне жол ашты.
Орталық Азияның географиялық артықшылықтарын пайдалана отырып, тараптар Еуразия кеңістігін байланыстыратын тиімді көлік дәліздерін қалыптастыруда. Бұл өңірдің халықаралық транзиттік хаб ретіндегі рөлін күшейтті.
Қытай жасыл дамудың белсенді қолдаушысы ретінде жаңартылатын энергия көздері саласында технологиялық және өндірістік қолдау көрсетіп келеді. Жел және күн энергетикасы бағытындағы жобалар Орталық Азияның «жасыл» әлеуетін ашуға мүмкіндік беріп отыр.
Сонымен қатар, цифрлық инфрақұрылым, бұлтты есептеу, дата-орталықтар мен талшықты-оптикалық желілерді дамыту саласындағы ынтымақтастық та кеңеюде.
«Биыл Қытайдың 15-бесжылдық даму жоспары басталды. Осы кезеңді жаңа бастау ретінде пайдалана отырып, біз Орталық Азия елдерімен ынтымақтастықты одан әрі тереңдетуге ниеттіміз», – деді Хань Чуньлинь.
Ашықтық және ортақ пайда
Жаһандық протекционизм күшейіп отырған кезеңде Қытай жоғары деңгейдегі ашықтық саясатын табандылықпен ілгерілетіп келеді. Бұл тұрғыда Орталық Азия аймағы Қытай үшін маңызды серіктес саналады.
2025 жылы Қытай мен Орталық Азия елдері арасындағы тауар айналымы 106,3 млрд АҚШ долларына жетіп, бір жылда 12 пайызға өсті. Қытайдың өңірден импорты 14 пайызға артты, әсіресе ауыл шаруашылығы, химия және металл өнімдері бойынша өсім байқалды. Ал Қытай экспорты 11 пайызға ұлғайып, машина жасау мен жоғары технология саласындағы тауарлар басым болды.
«Қытай нарығы – Орталық Азия елдері үшін үлкен мүмкіндік. Біз даму игілігін серіктестерімізбен бөлісуге дайынбыз», – деді елші.
Ұрпақтар сабақтастығы және өркениеттер үндестігі
Мыңдаған жылдар бойы Қытай мен Орталық Азия халықтары мәдени және сауда байланыстарын үзбей, Жібек жолының өркендеуіне бірге үлес қосты. Бүгінде бұл тарихи байланыстар жаңа мазмұнмен толықтырылып отыр.
Қытай мәдени орталықтары ашылып, қытайлық жоғары оқу орындарының филиалдары мен «Лубань шеберханалары» жұмыс істей бастады. Қазақстан мен Өзбекстанмен визасыз режимнің енгізілуі туристік және гуманитарлық алмасуды айтарлықтай жандандырды.
Тараптар археологиялық зерттеулер, музейлер арасындағы ынтымақтастық, жастар алмасуы және мәдени мұраны сақтау бағытында бірлескен жобаларды жүзеге асырып келеді.
«Бұл байланыстар әсіресе жас ұрпақ үшін маңызды. Олар достықты ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін берік көпірге айналуда», – деді Хань Чуньлинь.
Ортақ болашаққа бағыт
Елші сөзінің соңында Қытайдың Орталық Азия елдерімен бірге «Қытай – Орталық Азия рухын» басшылыққа ала отырып, өзара іс-қимылды одан әрі нығайтуға дайын екенін атап өтті.
«Біз қол ұстаса отырып, адамзаттың ортақ тағдыры қауымдастығын қалыптастыру жолында бірге алға жылжимыз. Бұл – өңірлік қана емес, жаһандық бейбітшілік пен дамуға қосылатын маңызды үлес», – деді ол.
