АҚШ президенті Дональд Трамп биыл Ақ үйге оралғаннан кейін, 2025 жылы өзінің бұрынғы экономикалық саясатын қайта қолға алды. Сауда теңгерімін түзетіп, өндірісті елге қайтаруды көздейтін жаңа тарифтік шаралар қайта күшіне енді. Бірақ бұл саясаттың тиімділігі мен салдары халықаралық сарапшылар арасында қызу талқыға түсіп отыр.
Шілденің 9-ында аяқталатын жеңілдік кезеңі қарсаңында Трамп әкімшілігі тарифтік келіссөздерге уақытты ұзартпайтынын мәлімдеді. Осы орайда, инфляцияның өсуі мен халықаралық серіктестердің наразылығы тарифтік саясаттың теріс әсерлерін алға шығарып отыр.
Экономикалық көрсеткіштерге қысым артып келеді
KTrade Securities компаниясының шілде айындағы «Сауда соғыстарының жеңімпазы жоқ» атты есебіне сәйкес, тарифтер АҚШ-та жұмыссыздық деңгейінің өсуіне әсер етуде. Жыл соңына дейін елде шамамен 394 мың жұмыс орны қысқарады деп болжануда, бұл көрсеткіш тарифсіз сценарийден 0.3 пайыздық тармаққа жоғары.
Сонымен қатар, тұтынушылық шығындар да артып келеді. Yale университетінің зерттеуіне сәйкес, тарифтерден кейін американдық отбасылардың орташа сатып алу қабілеті 1,700 долларға төмендеген. Бағалар да айтарлықтай көтерілді: былғары бұйымдар — 33%, киім — 28%, ал көлік бағалары — 13.6%-ға өскен. Жаңа көліктің орташа құнына қосымша 5,700 доллар қосылған.
Халықаралық Валюта Қоры (ХВҚ) АҚШ-тың 2025 жылғы ЖІӨ өсімі бойынша болжамын 1.8%-ға дейін төмендетті. Ал J.P. Morgan Research бұл көрсеткішті 1.3% деп белгілеп отыр.
Сауда серіктестері жауап қайтаруда
АҚШ-тың жаңа тарифтік саясаты халықаралық сауда серіктестері тарапынан түрлі жауаптарға себеп болды. Канада биыл көктемде шамамен 30 миллиард канадалық долларлық АҚШ өнімдеріне 25% қарсы тариф енгізді. Мексика да жауаптық шаралар қабылдап, өз тарифтерін жария етті.
Австралия АҚШ нарығына тәуелділікті азайтып, Азия, Еуропа және Ұлыбритания бағытында сауда әріптестігін кеңейтуге бет алды. Ұлыбритания болса, керісінше, тарифтерге жауап қайтармай, өз экономикасын тұрақты әрі болжамды серіктес ретінде көрсетуге ұмтылуда.
Ал Қытай Африка, Азия және Еуропа елдерімен сауда байланысын тереңдете отырып, ішкі сұранысты арттыруға басымдық беруде.
Ұзақ мерзімді салдары қандай болуы мүмкін?
KTrade Securities төрағасы Әли Фарид Хуваджа бұл тенденцияны жаһандық экономикалық тәртіпке қатер деп бағалайды. «Егер жаһандық нарықтар жұмыс істемей, меншік құқығы мен саясат тұрақтылығы жоғалса, әр ел өзінің экономикалық және саяси бағытын қайта қарауға мәжбүр болады», — деді ол.
Сарапшылар тарифтердің кейбір саяси ұпайлар әкелуі мүмкін екенін жоққа шығармайды. Алайда, ұзақ мерзімді перспективада мұндай саясат инфляцияны күшейтіп, АҚШ-ты халықаралық саудада оқшаулап, экономикалық тұрақсыздыққа әкелуі мүмкін деген қауіп бар.
